បារាយណ៍ខាងលិច មិនត្រឹមតែជាអាងទឹកធំជាងគេ លើពិភពលោក ប៉ុណ្ណោះទេ តែគឺជាបុរាណដ្ឋាន ផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រ ដ៏សំខាន់ និងជារមណីយដ្ឋានធម្មជាតិយ៉ាងស្រស់ស្អាតផងដែរ។
អាជ្ញាធរអប្សរា បានប្រកាសថា បារាយណ៍ខាងលិច ដែលអ្នកស្រុកស្គាល់ជាទូទៅថា បារាយណ៍ទឹកថ្លា នោះ មិនត្រឹមតែជាអាងស្តុកទឹក ដ៏ធំជាងគេ លើពិភពលោកប៉ុណ្ណោះទេ តែវាជាបុរាណដ្ឋាន ផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់ ដែលមានទំនាក់ទំនង ជាមួយសំណង់ប្រាសាទ និងជីវភាពរស់នៅ របស់ប្រជាជនសម័យ បុរាណផងដែរ។
បារាយណ៍ទឹកថ្លា ឬ បារាយណ៍ខាងលិចចាប់ផ្តើមកសាងឡើងនៅសតវត្សទី ១១ (១០០២ ដល់ ១០៦៦) ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី ១ (១០០២ ដល់ ១០៥០) ហើយបានបញ្ចប់ជាស្ថាពរនៅក្នុងរជ្ជកាលបន្ទាប់ គឺរជ្ជកាលព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវរ្ម័នទី ២ ដែលត្រូវជាព្រះរាជបុត្រព្រះអង្គ (១០៥០ ដល់ ១០៦៦) ។ បារាយណ៍នេះមានបណ្តោយប្រវែង ៨ គីឡូម៉ែត្រ និងទទឹង ២.២ គីឡូម៉ែត្រ ហើយផ្គត់ផ្គង់ទឹកតាមរយៈស្ទឹងពីរ គឺស្ទឹងសៀមរាប និងស្ទឹងពួក (ភ្ជាប់ដោយអូរខ្លូត) ។ គេអាចដឹងបានថា ផ្នែកខាងលិចមុនការសាងសង់បារាយណ៍ គឺជាកន្លែងទីក្រុងចាស់មួយ ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវហៅថា "បន្ទាយឈើ” ដោយយកឈ្មោះភូមិមួយនៅខាងត្បូងជិតនោះមកសន្មត ។ បុរីបន្ទាយឈើដើមឡើយមានគូទឹកមួយធំបង្គួរព័ទ្ធជុំវិញ ។ បី ឬ បួនសតវត្សក្រោយមកផ្នែកខាងជើងនៃបុរីនោះ ក៏ត្រូវបារាយណ៍ទឹកថា្លដែលគេកសាងឡើងនៅសតវត្សទី ១១ មកលុបបាត់ ។ មានសំណល់ប្រាសាទជាច្រើនខ្លះនៅឈរនៅឡើយខ្លះនៅសល់តែគ្រឹះ ឬ ខឿនហើយសាងសង់យ៉ាងហោចណាស់ក៏នៅសតវត្សទី ៨ ដែរ ។ ប្រាសាទទាំងនោះមានដូចជាប្រាសាទអកយំ ប្រាសាទភ្នំរុង និងប្រាសាទវត្តទួលខ្ពស់ជាដើម ។ តាមរយៈការធ្វើកំណាយស្រាវជ្រាវដែលរួមសហការរវាងសាលាបារាំងចុងបូព៌ា និងអាជ្ញាធរអប្សរាគេអាចដឹងបានទៀតថា នៅផ្នែកខាងលិចនៃបារាយណ៍មានមនុស្សមករស់នៅយូរមកហើយ ពោលគឺមុនការកសាងរាជធានីខាងលើទៅទៀត ។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០០ គេបានរកឃើញផ្នូរបុរាណដែលស្ថិតនៅជិតប្រាសាទក្មេងហើយផ្នូរទាំងនោះមានអាយុកាលក្នុងយុគសម័យដែក (យុគលោហៈ) ដែលបន្តរហូតមក ។ កាលពីពាក់កណ្តាលឆ្នាំ ២០០៥ មុននេះ គេរកឃើញផ្នូរបុរាណមួយទៀតស្ថិតនៅចំកណ្តាលបារាយណ៍ ។ ផ្នូរបុរាណនេះមានអាយុកាលស្ថិតនៅ ក្នុងយុគសម័យសំរិទ្ធពោល គឺប្រហែល ១០០០ ឆ្នាំមុនគ្រឹស្តសករាជ ។
បារាយណ៍ក៏បានក្លាយជាប្រភពស្រោចស្រពសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅក្នុងតំបន់ សម្រាប់ប្រជាណលរដ្ឋធ្វើស្រែចម្ការបានយ៉ាងងាយស្រួល។ ហើយក៏មានប្រជាជនខ្លះក៏បានធ្វើស្រែនៅក្នុងបរិវេណបារាយណ៍ និងនេសាទផងដែរ។
បច្ចុប្បន្ន បារាយណ៍ទឹកថ្លាបានក្លាយជារមណីយ៍ដ្ឋានធម្មជាតិមួយដែលមានចម្ងាយប្រមាណ៨គីឡូមែត្រពីទីរួមខេត្តសៀមរាប។
បារាយណ៍ទឹកថ្លាមានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំងសម្រាប់ភ្ញៀវជាតិ និងអន្តរជាតិ ជាពិសេសនៅរដូវទឹកឡើង គឺក្នុងកំឡុងខែតុលា។ នៅតាមបណ្ដោយមាតិទឹក គឺមានខ្ចុះតូចៗតម្រៀបគ្នាជាជួរសម្រាប់បម្រើដល់ការសម្រាកលំហែកាយ និងការញ៉ាំអាហារ ជួបជុំមិត្តភក្តិ ក្រុមគ្រួសារយ៉ាងសប្បាយរីករាយ។
លោកអ្នកអាចហែលទឹកលេងកម្សាន្ត បន្ទាប់ពីសម្រាកញ៉ាំអាហារថ្ងៃត្រង់។
លោកអ្នកក៏អាចជិះកាណូតកម្សាន្តទៅកាន់កោះមេបុណ្យដែលស្ថិតនៅចំកណ្ដាលបារាយណ៍ ដែលមើលពីចម្ងាយហាក់បីដូចជាអណ្ដែតនៅលើផ្ទៃទឹក។
រមណីយ៍ដ្ឋានបារាយណ៍ក៏មានភាពអ៊ូរអរខ្លាំងនៅពេលទឹកឡើង ហើយក៏ជាពេលវេលាដ៏សប្បាយមួយសម្រាប់ការទៅកម្សាន្ត។
បារាយទឹកថ្លា (West Baray)
By Nam Leng
ផ្លូវ៦០ ក្រុងសៀមរាប
ខេត្តសៀមរាបហាក់បីដូចជាតូចក៏ប៉ុន្តែសម្បូរទៅដោយកន្លែងគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ជាច្រើន។ កន្លែងមួយដែលមានការពេញនិយមខ្លាំងពីសំណាក់បងប្អូនដែលរស់នៅខេត្តសៀមរាប គឺផ្លូវ៦០។
ផ្លូវ៦០ គឺជាកន្លែងមួយសម្រាប់ការចំណាយពេលជាមួយក្រុមគ្រួសារ មិត្តភក្តិ និងគូស្នេហ៍ជាដើម នាពេលល្ងាចដ៏ត្រជាក់ ហើយញ៉ាំអាហារពេលល្ងាចជុំគ្នាយ៉ាងមានសេចក្ដីសុខ។
វាមានចម្ងាយមិនឆ្ងាយពីទីរួមខេត្តប៉ុន្មានទេ។ នៅទីនោះ លោកអ្នកប្រហែលជាប្លែកមាត់ជាមួយនឹងអាហារដ៏ល្បីប្រចាំតំបន់ គឺ សង្វាក់ ដែលមាននំបញ្ចុក ណែមអាំង (សាច់ត្រី) ទ្រនាប់ជាមួយបន្លែ (ល្បោយៈ ភាសាតំបន់) ហើយជ្រលក់ជាមួយទឹកត្រីជូរអែមយ៉ាងឆ្ងាញ់ពិសារ។
ក្រៅពីនេះក៏មានម្ហូបអាហារផ្សេងៗទៀតយ៉ាងច្រើនសម្បូរបែប។ អ្វីដែលពិសេសនោះគឺ លោកអ្នកក៏អាចដើរទិញឥវ៉ាន់ ដូចជាសម្លៀកបំពាក់គ្រឿងប្រើប្រាស់ផ្សេងៗដែលមានតម្លៃធូរថ្លៃ។
ម្យ៉ាងវិញទៀត នៅផ្លូវ ៦០ ក៏មានកន្លែងកម្សាន្តសម្រាប់ក្មេងៗ និងមនុស្សធំផងដែរ ដូចជា សេះហោះ កន្ត្រកហោះ កន្លែងលោតប៉ុង រទេះភ្លើងសម្រាប់កូនក្មេង។ល។
ខ្ញុំក៏សង្ឃឹមថា លោកអ្នកអាចមានចិត្តចង់ទៅលេងកន្លែងមួយនេះ បន្ទាប់ពីអានអត្ថបទនេះហើយ។ ដូចពាក្យចាស់លោកពោលថា ឮ១០០០ដង មិនបានស្មើឃើញ១ដង។
ផ្លូវ៦០កំពុងទទួលបានការពេញនិយមពីសំណាក់បងប្អូនខេត្តសៀមរាប
ខេត្តសៀមរាបហាក់បីដូចជាតូចក៏ប៉ុន្តែសម្បូរទៅដោយកន្លែងគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ជាច្រើន។ កន្លែងមួយដែលមានការពេញនិយមខ្លាំងពីសំណាក់បងប្អូនដែលរស់នៅខេត្តសៀមរាប គឺផ្លូវ៦០។ វាមានចម្ងាយមិនឆ្ងាយពីទីរួមខេត្តប៉ុន្មានទេ។ នៅទីនោះ លោកអ្នកប្រហែលជាប្លែកមាត់ជាមួយនឹងអាហារដ៏ល្បីប្រចាំតំបន់ គឺ សង្វាក់ ដែលមាននំបញ្ចុក ណែមអាំង (សាច់ត្រី) ទ្រនាប់ជាមួយបន្លែ (ល្បោយៈ ភាសាតំបន់) ហើយជ្រលក់ជាមួយទឹកត្រីជូរអែមយ៉ាងឆ្ងាញ់ពិសារ។
ខ្ញុំក៏សង្ឃឹមថា លោកអ្នកអាចមានចិត្តចង់ទៅលេងកន្លែងមួយនេះ បន្ទាប់ពីអានអត្ថបទនេះហើយ។ ដូចពាក្យចាស់លោកពោលថា ឮ១០០០ដង មិនបានស្មើឃើញ១ដង។
ផ្លូវ៦០ (60 Road)
By Nam Leng
ភ្នំក្រោមខេត្តសៀមរាបប្រាសាទភ្នំក្រោមជារមណីយដ្ឋានវប្បធម៌ ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ
ប្រាសាទភ្នំក្រោមជារមណីយដ្ឋានវប្បធម៌ ប្រវត្ដិសាស្ដ្រមួយដែលមានទីតាំង ស្ថិតនៅលើកំពូលភ្នំមានរយៈកម្ពស់១៤០ ម៉ែត្រ នៅទិសនិរតីមានចម្ងាយ១២គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុងសៀមរាប ដោយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវស្របនឹងដងស្ទឹងសៀមរាបពីជើងទៅត្បូង ហើយស្ថិតនៅខាងជើងបឹងទន្លេសាប ។បើតាមឯកសារស្រាវជ្រាវផ្នែកបុរាណវិទ្យារបស់អាជ្ញាធរអប្សរាបានបញ្ចាក់ថា៖
ប្រាសាទភ្នំក្រោមត្រូវបានកសាងឡើងបែរមុខទៅទិសខាងកើត នាចុងសតវត្សទី៩ និងដើមសតវត្សទី១០ រចនាបថបាខែងក្នុងរាជ្យព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ (ឆ្នាំ៨៨៩-៩១០) ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះព្រហ្ម ព្រះនរាយណ៍ និងព្រះឥសូរ ។ ប្រាសាទភ្នំក្រោមស្ថិតនៅក្នុងកំពែងរាងបួនជ្រុងស្មើ មួយជ្រុងប្រវែង៥០ម៉ែត្រ និងមានតួប៉មបីជាជួរចំអ័ក្សខាងជើង និងខាងត្បូងនៅលើខឿនដែលមានកម្ពស់១ម៉ែត្រ២តឹក និងមានប្រាសាទចំនួន៤ទៀតនៅខាងកើត ហើយបែរមុខទៅរកប្រាសាទចម្បងទាំងបី ។
បច្ចុប្បន្នបើពិនិត្យសង្កេតទៅលើស្ថានភាព ជាក់ស្ដែង ប្រាសាទភ្នំក្រោមនេះមានសភាពទ្រុឌទ្រោមយ៉ាងខ្លាំង ។ បើពិនិត្យទៅលើគុណភាពថ្មភក់មានសភាពពុកផុយដែលជាកត្ដានាំឱ្យតួ ប្រាសាទទាំងមូលប្រេះស្រាំស្ទើរតែនៅគ្រប់ផ្ទាំងស្រទាប់ថ្មដែលជា ហេតុនាំឱ្យរលេះបាក់នូវក្បាច់រចនារបស់ប្រាសាទ ។ ទន្ទឹមនឹងនោះដែរក៏មានសំណង់សម័យថ្មីជាច្រើននៅជុំវិញប្រាសាទ ផ្នែកខាងកើត ។ សំណង់ទាំងនេះមានកុដិព្រះសង្ឃ ខ្ទមសំណាក់ធម៌របស់យាយជី តាជី សាលាឆាន់ ព្រះវិហារ និងស្លាកស្នាមសំណង់បាក់បែកមួយចំនួនទៀតអំពីស៊ីម៉ង់ត៍ប្រហែលជា សាងសង់តាំងពីសម័យបារាំង ។
បើយើងឈរនៅលើកំពូលភ្នំ យើងអាចមើលឃើញពីទេសភាពបឹងទន្លេសាប នឹងតំបន់សហគមន៍ដែលនៅក្បែរ ដូចជាចុងឃ្នាសជាដើម។ ប្រសិនបើលោកអ្នកមានបំណងចង់លំហែកាយស្រូបយកខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធនិងគយគន់ទេសភាពបឹងទន្លេសាប ភ្នំក្រោមអាចជាកន្លែងមួយដែលសក្តិសមសម្រាប់លោកអ្នក។
ម្យ៉ាងវិញទៀតរមណីយដ្ឋានភ្នំក្រោមក៏ជាកន្លែងមួយដ៏ល្អសម្រាប់មើលទេសភាពថ្ងៃលិចផងដែរ មិនចាញ់នៅបាខែងឡើយ។
អ្វីដែលពិសេសជាងនេះទៀតនោះគឺនៅតាមបណ្ដោយផ្លូវទៅភ្នំក្រោមយើងនឹងឃើញកន្លែងទស្សនាបែបលក្ខណៈតូច គឺ បឹងឈូក។គឺលោកអ្នកអាចថតរូប selfie តាមចំណូលចិត្តបាន។ ហើយតម្លៃសំបុត្រគឺសម្យរមសម្រាប់ការចូលទស្សនាបឹងឈូក ផងដែរ។
ហើយលោកអ្នកក៏អាចសប្បាយរីករាយនូវក្នុងការស្ទូចត្រីលេងកម្សា
ន្តតាមរមណីយដ្ឋានតូចៗតាមជើងភ្នំនៃភ្នំក្រោម ដោយជួលសន្ទូចនឹងទិញនុយដែលមានលក់ស្រាប់នៅទីនោះផងដែរដោយឡែកអ្នកក៏អាចសម្រាកលំហែកាយ ជាមួយនឹងជំនោរទន្លេតាមខ្ចុះតូចៗតាមមាត់ទឹកផងដែរសម្រាប់អាហារដែលលក់នៅក្នុងរមណីយដ្ឋាន គឺមានតម្លៃអាចទទួលយកបាន ដោយអាហារភាគច្រើនគឺជាត្រី។ លោកអ្នកអាចគិតឡើងវិញពីការដើរកម្សាន្តបន្ទាប់។ ហើយខ្ញុំសូមនិយាយថា ភ្នំក្រោមគឺជាគោលដៅបន្ទាប់របស់លោកអ្នកហើយ។
ប្រាសាទភ្នំក្រោមជារមណីយដ្ឋានវប្បធម៌ ប្រវត្ដិសាស្ដ្រមួយដែលមានទីតាំង ស្ថិតនៅលើកំពូលភ្នំមានរយៈកម្ពស់១៤០ ម៉ែត្រ នៅទិសនិរតីមានចម្ងាយ១២គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុងសៀមរាប ដោយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវស្របនឹងដងស្ទឹងសៀមរាបពីជើងទៅត្បូង ហើយស្ថិតនៅខាងជើងបឹងទន្លេសាប ។បើតាមឯកសារស្រាវជ្រាវផ្នែកបុរាណវិទ្យារបស់អាជ្ញាធរអប្សរាបានបញ្ចាក់ថា៖
ប្រាសាទភ្នំក្រោមត្រូវបានកសាងឡើងបែរមុខទៅទិសខាងកើត នាចុងសតវត្សទី៩ និងដើមសតវត្សទី១០ រចនាបថបាខែងក្នុងរាជ្យព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ (ឆ្នាំ៨៨៩-៩១០) ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះព្រហ្ម ព្រះនរាយណ៍ និងព្រះឥសូរ ។ ប្រាសាទភ្នំក្រោមស្ថិតនៅក្នុងកំពែងរាងបួនជ្រុងស្មើ មួយជ្រុងប្រវែង៥០ម៉ែត្រ និងមានតួប៉មបីជាជួរចំអ័ក្សខាងជើង និងខាងត្បូងនៅលើខឿនដែលមានកម្ពស់១ម៉ែត្រ២តឹក និងមានប្រាសាទចំនួន៤ទៀតនៅខាងកើត ហើយបែរមុខទៅរកប្រាសាទចម្បងទាំងបី ។
បច្ចុប្បន្នបើពិនិត្យសង្កេតទៅលើស្ថានភាព ជាក់ស្ដែង ប្រាសាទភ្នំក្រោមនេះមានសភាពទ្រុឌទ្រោមយ៉ាងខ្លាំង ។ បើពិនិត្យទៅលើគុណភាពថ្មភក់មានសភាពពុកផុយដែលជាកត្ដានាំឱ្យតួ ប្រាសាទទាំងមូលប្រេះស្រាំស្ទើរតែនៅគ្រប់ផ្ទាំងស្រទាប់ថ្មដែលជា ហេតុនាំឱ្យរលេះបាក់នូវក្បាច់រចនារបស់ប្រាសាទ ។ ទន្ទឹមនឹងនោះដែរក៏មានសំណង់សម័យថ្មីជាច្រើននៅជុំវិញប្រាសាទ ផ្នែកខាងកើត ។ សំណង់ទាំងនេះមានកុដិព្រះសង្ឃ ខ្ទមសំណាក់ធម៌របស់យាយជី តាជី សាលាឆាន់ ព្រះវិហារ និងស្លាកស្នាមសំណង់បាក់បែកមួយចំនួនទៀតអំពីស៊ីម៉ង់ត៍ប្រហែលជា សាងសង់តាំងពីសម័យបារាំង ។
បើយើងឈរនៅលើកំពូលភ្នំ យើងអាចមើលឃើញពីទេសភាពបឹងទន្លេសាប នឹងតំបន់សហគមន៍ដែលនៅក្បែរ ដូចជាចុងឃ្នាសជាដើម។ ប្រសិនបើលោកអ្នកមានបំណងចង់លំហែកាយស្រូបយកខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធនិងគយគន់ទេសភាពបឹងទន្លេសាប ភ្នំក្រោមអាចជាកន្លែងមួយដែលសក្តិសមសម្រាប់លោកអ្នក។
ម្យ៉ាងវិញទៀតរមណីយដ្ឋានភ្នំក្រោមក៏ជាកន្លែងមួយដ៏ល្អសម្រាប់មើលទេសភាពថ្ងៃលិចផងដែរ មិនចាញ់នៅបាខែងឡើយ។
អ្វីដែលពិសេសជាងនេះទៀតនោះគឺនៅតាមបណ្ដោយផ្លូវទៅភ្នំក្រោមយើងនឹងឃើញកន្លែងទស្សនាបែបលក្ខណៈតូច គឺ បឹងឈូក។គឺលោកអ្នកអាចថតរូប selfie តាមចំណូលចិត្តបាន។ ហើយតម្លៃសំបុត្រគឺសម្យរមសម្រាប់ការចូលទស្សនាបឹងឈូក ផងដែរ។
ហើយលោកអ្នកក៏អាចសប្បាយរីករាយនូវក្នុងការស្ទូចត្រីលេងកម្សា
ន្តតាមរមណីយដ្ឋានតូចៗតាមជើងភ្នំនៃភ្នំក្រោម ដោយជួលសន្ទូចនឹងទិញនុយដែលមានលក់ស្រាប់នៅទីនោះផងដែរដោយឡែកអ្នកក៏អាចសម្រាកលំហែកាយ ជាមួយនឹងជំនោរទន្លេតាមខ្ចុះតូចៗតាមមាត់ទឹកផងដែរសម្រាប់អាហារដែលលក់នៅក្នុងរមណីយដ្ឋាន គឺមានតម្លៃអាចទទួលយកបាន ដោយអាហារភាគច្រើនគឺជាត្រី។ លោកអ្នកអាចគិតឡើងវិញពីការដើរកម្សាន្តបន្ទាប់។ ហើយខ្ញុំសូមនិយាយថា ភ្នំក្រោមគឺជាគោលដៅបន្ទាប់របស់លោកអ្នកហើយ។
ភ្នំក្រោមខេត្តសៀមរាប Phnom Krom
By Nam Leng
ភ្នំក្រោមខេត្តសៀមរាបប្រាសាទភ្នំក្រោមជារមណីយដ្ឋានវប្បធម៌ ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ
ប្រាសាទភ្នំក្រោមជារមណីយដ្ឋានវប្បធម៌ ប្រវត្ដិសាស្ដ្រមួយដែលមានទីតាំង ស្ថិតនៅលើកំពូលភ្នំមានរយៈកម្ពស់១៤០ ម៉ែត្រ នៅទិសនិរតីមានចម្ងាយ១២គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុងសៀមរាប ដោយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវស្របនឹងដងស្ទឹងសៀមរាបពីជើងទៅត្បូង ហើយស្ថិតនៅខាងជើងបឹងទន្លេសាប ។បើតាមឯកសារស្រាវជ្រាវផ្នែកបុរាណវិទ្យារបស់អាជ្ញាធរអប្សរាបានបញ្ចាក់ថា៖
ប្រាសាទភ្នំក្រោមត្រូវបានកសាងឡើងបែរមុខទៅទិសខាងកើត នាចុងសតវត្សទី៩ និងដើមសតវត្សទី១០ រចនាបថបាខែងក្នុងរាជ្យព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ (ឆ្នាំ៨៨៩-៩១០) ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះព្រហ្ម ព្រះនរាយណ៍ និងព្រះឥសូរ ។ ប្រាសាទភ្នំក្រោមស្ថិតនៅក្នុងកំពែងរាងបួនជ្រុងស្មើ មួយជ្រុងប្រវែង៥០ម៉ែត្រ និងមានតួប៉មបីជាជួរចំអ័ក្សខាងជើង និងខាងត្បូងនៅលើខឿនដែលមានកម្ពស់១ម៉ែត្រ២តឹក និងមានប្រាសាទចំនួន៤ទៀតនៅខាងកើត ហើយបែរមុខទៅរកប្រាសាទចម្បងទាំងបី ។
បច្ចុប្បន្នបើពិនិត្យសង្កេតទៅលើស្ថានភាព ជាក់ស្ដែង ប្រាសាទភ្នំក្រោមនេះមានសភាពទ្រុឌទ្រោមយ៉ាងខ្លាំង ។ បើពិនិត្យទៅលើគុណភាពថ្មភក់មានសភាពពុកផុយដែលជាកត្ដានាំឱ្យតួ ប្រាសាទទាំងមូលប្រេះស្រាំស្ទើរតែនៅគ្រប់ផ្ទាំងស្រទាប់ថ្មដែលជា ហេតុនាំឱ្យរលេះបាក់នូវក្បាច់រចនារបស់ប្រាសាទ ។ ទន្ទឹមនឹងនោះដែរក៏មានសំណង់សម័យថ្មីជាច្រើននៅជុំវិញប្រាសាទ ផ្នែកខាងកើត ។ សំណង់ទាំងនេះមានកុដិព្រះសង្ឃ ខ្ទមសំណាក់ធម៌របស់យាយជី តាជី សាលាឆាន់ ព្រះវិហារ និងស្លាកស្នាមសំណង់បាក់បែកមួយចំនួនទៀតអំពីស៊ីម៉ង់ត៍ប្រហែលជា សាងសង់តាំងពីសម័យបារាំង ។
បើយើងឈរនៅលើកំពូលភ្នំ យើងអាចមើលឃើញពីទេសភាពបឹងទន្លេសាប នឹងតំបន់សហគមន៍ដែលនៅក្បែរ ដូចជាចុងឃ្នាសជាដើម។ ប្រសិនបើលោកអ្នកមានបំណងចង់លំហែកាយស្រូបយកខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធនិងគយគន់ទេសភាពបឹងទន្លេសាប ភ្នំក្រោមអាចជាកន្លែងមួយដែលសក្តិសមសម្រាប់លោកអ្នក។
ម្យ៉ាងវិញទៀតរមណីយដ្ឋានភ្នំក្រោមក៏ជាកន្លែងមួយដ៏ល្អសម្រាប់មើលទេសភាពថ្ងៃលិចផងដែរ មិនចាញ់នៅបាខែងឡើយ។
អ្វីដែលពិសេសជាងនេះទៀតនោះគឺនៅតាមបណ្ដោយផ្លូវទៅភ្នំក្រោមយើងនឹងឃើញកន្លែងទស្សនាបែបលក្ខណៈតូច គឺ បឹងឈូក។គឺលោកអ្នកអាចថតរូប selfie តាមចំណូលចិត្តបាន។ ហើយតម្លៃសំបុត្រគឺសម្យរមសម្រាប់ការចូលទស្សនាបឹងឈូក ផងដែរ។
ហើយលោកអ្នកក៏អាចសប្បាយរីករាយនូវក្នុងការស្ទូចត្រីលេងកម្សា
ន្តតាមរមណីយដ្ឋានតូចៗតាមជើងភ្នំនៃភ្នំក្រោម ដោយជួលសន្ទូចនឹងទិញនុយដែលមានលក់ស្រាប់នៅទីនោះផងដែរដោយឡែកអ្នកក៏អាចសម្រាកលំហែកាយ ជាមួយនឹងជំនោរទន្លេតាមខ្ចុះតូចៗតាមមាត់ទឹកផងដែរសម្រាប់អាហារដែលលក់នៅក្នុងរមណីយដ្ឋាន គឺមានតម្លៃអាចទទួលយកបាន ដោយអាហារភាគច្រើនគឺជាត្រី។ លោកអ្នកអាចគិតឡើងវិញពីការដើរកម្សាន្តបន្ទាប់។ ហើយខ្ញុំសូមនិយាយថា ភ្នំក្រោមគឺជាគោលដៅបន្ទាប់របស់លោកអ្នកហើយ។
ប្រាសាទភ្នំក្រោមជារមណីយដ្ឋានវប្បធម៌ ប្រវត្ដិសាស្ដ្រមួយដែលមានទីតាំង ស្ថិតនៅលើកំពូលភ្នំមានរយៈកម្ពស់១៤០ ម៉ែត្រ នៅទិសនិរតីមានចម្ងាយ១២គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុងសៀមរាប ដោយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវស្របនឹងដងស្ទឹងសៀមរាបពីជើងទៅត្បូង ហើយស្ថិតនៅខាងជើងបឹងទន្លេសាប ។បើតាមឯកសារស្រាវជ្រាវផ្នែកបុរាណវិទ្យារបស់អាជ្ញាធរអប្សរាបានបញ្ចាក់ថា៖
ប្រាសាទភ្នំក្រោមត្រូវបានកសាងឡើងបែរមុខទៅទិសខាងកើត នាចុងសតវត្សទី៩ និងដើមសតវត្សទី១០ រចនាបថបាខែងក្នុងរាជ្យព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ (ឆ្នាំ៨៨៩-៩១០) ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះព្រហ្ម ព្រះនរាយណ៍ និងព្រះឥសូរ ។ ប្រាសាទភ្នំក្រោមស្ថិតនៅក្នុងកំពែងរាងបួនជ្រុងស្មើ មួយជ្រុងប្រវែង៥០ម៉ែត្រ និងមានតួប៉មបីជាជួរចំអ័ក្សខាងជើង និងខាងត្បូងនៅលើខឿនដែលមានកម្ពស់១ម៉ែត្រ២តឹក និងមានប្រាសាទចំនួន៤ទៀតនៅខាងកើត ហើយបែរមុខទៅរកប្រាសាទចម្បងទាំងបី ។
បច្ចុប្បន្នបើពិនិត្យសង្កេតទៅលើស្ថានភាព ជាក់ស្ដែង ប្រាសាទភ្នំក្រោមនេះមានសភាពទ្រុឌទ្រោមយ៉ាងខ្លាំង ។ បើពិនិត្យទៅលើគុណភាពថ្មភក់មានសភាពពុកផុយដែលជាកត្ដានាំឱ្យតួ ប្រាសាទទាំងមូលប្រេះស្រាំស្ទើរតែនៅគ្រប់ផ្ទាំងស្រទាប់ថ្មដែលជា ហេតុនាំឱ្យរលេះបាក់នូវក្បាច់រចនារបស់ប្រាសាទ ។ ទន្ទឹមនឹងនោះដែរក៏មានសំណង់សម័យថ្មីជាច្រើននៅជុំវិញប្រាសាទ ផ្នែកខាងកើត ។ សំណង់ទាំងនេះមានកុដិព្រះសង្ឃ ខ្ទមសំណាក់ធម៌របស់យាយជី តាជី សាលាឆាន់ ព្រះវិហារ និងស្លាកស្នាមសំណង់បាក់បែកមួយចំនួនទៀតអំពីស៊ីម៉ង់ត៍ប្រហែលជា សាងសង់តាំងពីសម័យបារាំង ។
បើយើងឈរនៅលើកំពូលភ្នំ យើងអាចមើលឃើញពីទេសភាពបឹងទន្លេសាប នឹងតំបន់សហគមន៍ដែលនៅក្បែរ ដូចជាចុងឃ្នាសជាដើម។ ប្រសិនបើលោកអ្នកមានបំណងចង់លំហែកាយស្រូបយកខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធនិងគយគន់ទេសភាពបឹងទន្លេសាប ភ្នំក្រោមអាចជាកន្លែងមួយដែលសក្តិសមសម្រាប់លោកអ្នក។
ម្យ៉ាងវិញទៀតរមណីយដ្ឋានភ្នំក្រោមក៏ជាកន្លែងមួយដ៏ល្អសម្រាប់មើលទេសភាពថ្ងៃលិចផងដែរ មិនចាញ់នៅបាខែងឡើយ។
អ្វីដែលពិសេសជាងនេះទៀតនោះគឺនៅតាមបណ្ដោយផ្លូវទៅភ្នំក្រោមយើងនឹងឃើញកន្លែងទស្សនាបែបលក្ខណៈតូច គឺ បឹងឈូក។គឺលោកអ្នកអាចថតរូប selfie តាមចំណូលចិត្តបាន។ ហើយតម្លៃសំបុត្រគឺសម្យរមសម្រាប់ការចូលទស្សនាបឹងឈូក ផងដែរ។
ហើយលោកអ្នកក៏អាចសប្បាយរីករាយនូវក្នុងការស្ទូចត្រីលេងកម្សា
ន្តតាមរមណីយដ្ឋានតូចៗតាមជើងភ្នំនៃភ្នំក្រោម ដោយជួលសន្ទូចនឹងទិញនុយដែលមានលក់ស្រាប់នៅទីនោះផងដែរដោយឡែកអ្នកក៏អាចសម្រាកលំហែកាយ ជាមួយនឹងជំនោរទន្លេតាមខ្ចុះតូចៗតាមមាត់ទឹកផងដែរសម្រាប់អាហារដែលលក់នៅក្នុងរមណីយដ្ឋាន គឺមានតម្លៃអាចទទួលយកបាន ដោយអាហារភាគច្រើនគឺជាត្រី។ លោកអ្នកអាចគិតឡើងវិញពីការដើរកម្សាន្តបន្ទាប់។ ហើយខ្ញុំសូមនិយាយថា ភ្នំក្រោមគឺជាគោលដៅបន្ទាប់របស់លោកអ្នកហើយ។
ភ្នំក្រោម Phnom Krom
By Nam Leng
I. ប្រវត្ដិទឹកដីខ្មែរ
ការសិក្សាបុព្វប្រវត្ដិសាស្រ្ដខ្មែរ តំរូវអោយយើងដឹងពីអាយុកាលនៃទឹកដីខ្មែរផងដែរ ដែលមានប្រវត្ដិជាប់ទាក់ទង នឹងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ទាំងមូល ។ យ៉ាងណាមិញគេបានដឹងថា នៅដើម និងនៅចុងស័ក (ère)ទី១ ភូមិភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៍ បានពើបប្រទះនឹងពើងផ្នត់កាលេដូន្យាង (Plissement calédonien) និងពើងផ្នត់អែរស៊ីន្យាង(Plissement hercynien) ដែលបណ្ដាលអោយផុះផុលកើតបានជាជួរភ្នំ និងខ្ពង់រាបនានា នៅពាសពេញ ប្រទេសខ្មែរសព្វថ្ងៃ។ បន្ទាប់មកដីដែលដុះ ផុសឡើងនេះក៏ត្រូវទឹកសមុទ្រ ទន្រ្ទានបណ្ដាលអោយលិចលង់អស់ រហូតដល់ដំណាច់ស័កទី៣។ នៅ ដើមស័កទី៤មានការបំផុសដីម្ដងទៀតចាប់ពីភូមិភាគហេមពាន្ដ ចុះរហូតដល់ភូមិភាគអាស៊ីអាគ្នេយ៍ទាំងមូល។ ដីខ្មែរត្រង់ភាគខ្លះក៏ដុះឡើងកំពស់ ពី៧០០ ទៅ ៨៨០ ម៉ែត្រ។ ក្នុងអំលុងស័កទី៤ នេះ គេសង្កេតឃើញលំនាច និងជំនោរទឹកសមុទ្រឆ្លាស់គ្នាច្រើនលើកច្រើនសា ជាហេតុបណ្ដាល អោយដីដែលផុសឡើងហើយត្រូវលិចបាត់ ទៅក្នុងទឹកសមុទ្រវិញ រួចផុសឡើងសាជាថ្មីម្ដងទៀត។ នៅចន្លោះពី៦០០០០០ ដល់ ១៥០០០ ឆ្នាំមុន គ.ស. ទឹកសមុទ្របាននាចថយទៅពី១៣០ ដល់ ១៨០ម៉ែត្រ (បើប្រៀបធៀបនឹងកំពស់ទឹកសមុទ្រសព្វថ្ងៃ)។ ភូគព្ភវិទូខ្លះបានពន្យល់ថា ដោយ អាស្រ័យហេតុខាងលើនេះហើយ បានជាកាលណោះភូមិភាគឥណ្ឌូចិន និងប្រជុំកោះអាំងសុយឡាំង (Insulinde) ស្ថិតជាប់គ្នារហូតគ្មានសមុទ្រ ខណ្ឌ ដូចយើងឃើញសព្វថ្ងៃនេះទេ។ នៅប្រមាណ១៥០០០ឆ្នាំ មុន គ.ស. ទឹកសមុទ្របានជោរឡើងកំពស់ ១៥ម ដែលជាហេតុនាំអោយទឹកដីខ្មែរ ក្រោមព្រមទាំងវាលទំនាបប្រទេសខ្មែរបច្ចុប្បន្នខ្លះលិចបាត់ទៅក្នុងទឹកវិញ។ នៅ ស.វ.ទី៣ មុន គ.ស. ទឹកសមុទ្របាននាចម្ដងៗទៅវិញ។ ឯទន្លេ មេគង្គក៏បាននាំដីល្បាប់មកចាក់បង្កើតជាដីសន្ដរចុះទៅទិសខាងត្បូង ដេញតាមសំរកទឹកសមុទ្រម្ដងៗដែរ។
II.បុព្វប្រវត្ដិសាស្រ្ដខ្មែរ
តើទឹកដីខ្មែរដែលមានប្រវត្ដិដូចបានរៀបរាប់ខាងលើនេះ មានមនុស្សមករស់នៅចាប់តាំងពីពេលណាមក? ហើយការរស់នៅក្នុងសម័យ ដើមនោះ មានលក្ខណៈដូចម្ដេចខ្លះ?។ ចំពោះបញ្ហានេះបុព្វប្រវត្ដិវិទូបានពោលថា បុព្វប្រវត្ដិសាស្រ្ដខ្មែរមិនទាន់មានលក្ខណៈច្បាស់លាស់ព្រោះ ការស្រាវជ្រាវក្នុងវិស័យនេះមិនទាន់បានធ្វើអោយដិតដល់នៅឡើយ។ ចំពោះយុគថ្មបំបែក គេទើបតែរកឃើញដានខ្លះៗ ប៉ុណ្ណោះ។ នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៣ លោក E.Saurin បានរកឃើញដុំថ្មចាំងនៅទន្លេមេគង្គ នៅចន្លោះខែត្រស្ទឹងត្រែង និងខែត្រក្រចេះ។ ក្រៅពីនេះនៅមានវត្ថុផ្សេងៗ ទៀតធ្វើពីថ្មចាំង ត្រូវគេបានរកឃើញនៅតំបន់អង្គរដែរ។ ស្ថានីយឯទៀតៗ ដែលគេបានរកឃើញរហូតដល់សព្វថ្ងៃមានចំនួន៦ ហើយសុទ្ធតែ ស្ថានីយទាក់ទងនឹងយុគថ្មរំលីងលាយលោហធាតុ។
អំពីបុព្វប្រវត្ដិសាស្រ្ដខ្មែរ Khmer History
By Nam Leng
ស្ថានភាពទីតាំងនៃប្រទេសកម្ពុជាដែលកូនខ្មែរត្រូវយល់ដឹង៖
ក្នុងសម័យដែលរុងរឿងបំផុត ទឹកដីខ្មែរបានលាតសន្ធឹងទៅលើភូមិភាគធំនៃអាស៊ីអគ្នេយ៍ដីគោក។ ក្រៅពីប្រទេសខ្មែរបច្ចុប្បន្ន ទឹកដីកូសាំង ស៊ីនទាំងមូល ផ្នែកខាងត្បូង និងកណ្ដាលនៃប្រទេសលាវ និងផ្នែកខាងកើតនៃប្រទេសថៃ ក៏ជារបស់ខ្មែរដែរ។ ហើយមានពេលខ្លះ អំណាចខ្មែរបានលាតសន្ធឹងរហូតដល់ជ្រោយម៉ាលាយូ និងប្រទេស ភូមាថែមទៀតផង។
ពីស.វ. ទី១៣ ដល់ ១៩ ទឹកដីខ្មែរត្រូវរួញបន្ដិចម្ដងៗ ដោយសារអំពើរុករានរបស់ជនជាតិសៀម និងជនជាតិយួន ដែលមានបំណងយកទន្លេមេគង្គធ្វើជាព្រំដែនរួមរបស់គេ។ ដោយមានការស្នើសុំពីសំណាក់ស្ដេចខ្មែរ ហើយដែលស្របនឹងប្រយោជន៍គេផងនោះ បារាំងបានធ្វើអន្ដរាគមចូលមកក្នុងនយោបាយខ្មែរ ហើយប្រហែលដោយសារនោះ ជាតិខ្មែរយើងក៏អាចនៅគង់វង់រហូតដល់សព្វថ្ងៃ ព្រមទាំងអាចថែរក្សាទឹកដី ដែលខ្លួនធ្លាប់មានកាលពីស.វទី១៨។ ប៉ុន្ដែជនជាតិខ្មែររាប់លាននាក់ ត្រូវឃ្លាតឆ្ងាយពីមាតុភូមិរបស់ខ្លួន ហើយត្រូវរស់នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ជនបរទេស ដែលបានយកទឹកដីខ្មែរធ្វើជាទឹកដីរបស់គេ។ ប្រទេសខ្មែរសព្វថ្ងៃមានផ្ទៃដីប្រមាណ ១៨១០៣៥គ.មក្រឡា ហើយស្ថិតនៅចន្លោះប្រទេសថៃ ប្រទេសលាវ ប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូង និងឈូងសមុទ្រថៃ។ បើនិយាយពីសណ្ឋានដី គេឃើញមានភូមិភាគពីរខុសគ្នា មួយផ្នែកជាដីខ្ពស់នៅខាងជើង ឦសាន និងនីរតី មួយផ្នែកទៀតជាដីទំនាបតំបន់បឹងទន្លេសាប អាងទន្លេមេគង្គ និងតំបន់សឆ្នេរមុទ្រ។
<script async src="//pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
<ins class="adsbygoogle"
style="display:block"
data-ad-format="fluid"
data-ad-layout="image-middle"
data-ad-layout-key="-ej+6g-1k-bo+rc"
data-ad-client="ca-pub-3514811873286934"
data-ad-slot="5807231544"></ins>
<script>
(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});
</script>
-ភូមិភាគដីខ្ពស់ ជាភូមិភាគសំបូរដោយព្រៃឈើ ហើយមានសន្ឋានហាក់ដូចជារបងព័ទ្ធជុំវិញដីទំនាប។
-នៅទិសនិរតីភ្នំក្រវាញ បានលាតសន្ធឹងតាមឆ្នេរសមុទ្រ តែមានកំពស់មធ្យមមិនហួសពី ១០០០ម. ឡើយ។
-នៅខាងជើង ជួរភ្នំដងរែកជាព្រំដែនធម្មជាតិរវាងប្រទេសខ្មែរនិងប្រទេសថៃ។ នៅខាងត្បូងជួរភ្នំនេះ គេ ឃើញមានភ្នំដងរែក និងខ្ពង់រាបខ្លះ ភ្នំគូលេន។
-នៅខាងជើង ជួរភ្នំដងរែកជាព្រំដែនធម្មជាតិរវាងប្រទេសខ្មែរនិងប្រទេសថៃ។ នៅខាងត្បូងជួរភ្នំនេះ គេ ឃើញមានភ្នំដងរែក និងខ្ពង់រាបខ្លះ ភ្នំគូលេន។
-នៅទិសឦសាន ខ្ពង់រាបក្រានិត (granite) បានលាតសន្ធឹងក្នុងខេត្ដរតនគីរី និងមណ្ឌលគីរី ហើយមានកន្លែងខ្លះមានកំពស់រហូតដល់ ១០០០ម (កន្លែងប្រជុំព្រំដែន
ខ្ពង់រាបទាំងនេះជាប្រភពនៃស្ទឹង ៣ ដែលបានហូរឆ្ពោះទៅរកទន្លេមេគង្គ គឺស្រែពក សេសាន និងសេកង។ ផ្នែកកណ្ដាល នៃប្រទេសខ្មែរ មានសន្ឋានជាបាតចានដែកធំមួយ ដែលគេឃើញមានភ្នំនៅត្រង់ណេះខ្លះ នៅត្រង់ណោះខ្លះ គឺនៅត្រង់នោះហើយដែលមានម នុស្សរស់នៅច្រើនកុះករជាទីបំផុត ហើយដែលចិញ្ចឹមជីវិតដោយរបរកសិកម្ម ព្រោះដីមានជីជាតិ និងមានទំហំធំទូលាយជាងគេនៅអិណ្ឌូចិនទាំង មូលនេះ។
-ទន្លេមេគង្គជាទន្លេធំតែមួយ ដែលបានឆ្លងកាត់វាលទំនាបខ្មែរ ពីខាងជើងរហូតដល់ចុងខាងត្បូង។ ទន្លេមានប្រវែងជាង៥០០០គ.ម មានប្រភព ចេញពីខ្ពង់រាបទីបេ ហើយបានហូរកាត់ប្រទេសចិនខាងត្បូង ប្រទេសភូមា ប្រទេសថៃ ប្រទេសលាវ ប្រទេសខ្មែរ និងប្រទេសវៀតណាមខាង ត្បូង។ នៅត្រង់ខោនប្រទេសលាវ ដុំថ្មជាច្រើនបានរាំងផ្លូវទន្លេមេគង្គជាប់បង្កើតបានជាអាងទឹកកំពស់ប្រមាណ២០ម ហើយដែលជាហេតុបណ្ដាល អោយមានល្បាក់ទឹកមិនអាចអោយកប៉ាល់ធ្វើចរាចរណ៍ទៅមកបានឡើយ។ ដីសន្ដរទន្លេមេគង្គមានដៃច្រើន ខ្លះមានទទឹងដល់ទៅ គម ហើយ មានទំហំប្រមាណ៦០០គ.ម។
វាលទំនាបទន្លេមេគង្គ បានលាតសន្ធឹងពីក្រចេះរហូតដល់សមុទ្រចិន។នៅភ្នំពេញទន្លេនេះបានបែកជាបួនត្រង់កន្លែងដែលគេហៅថា «ទន្លេ៤មុខ» ទន្លេធំ ទន្លេសាប ទន្លេតូច ទន្លេបាសាក់។ នៅខែមិនា មេសា ទឹកទន្លេមេគង្គស្រកចុះច្រើនហើយនៅនឹងមួយកន្លែង។ លុះចូលដល់រដូវភ្លៀងជោគជាំ នៅខែកក្កដា ទឹកទន្លេឡើងខ្លាំង ធារទឹកអាចដល់ ៥០.០០០ម៉ែត្រត្រីគុណក្នុងមួយវិនាទី (លើសទន្លេក្រហមទៅទៀតដែលមានធារទឹកតែ ៣០.០០០ ម៉ែត្រត្រីគុណក្នុងមួយវិនាទី) ទន្លេតូច និងទន្លេបាសាក់មិនអាចនាំទឹកហូរទៅក្នុងសមុទ្រចិនបានទាំងអស់ ទឹកនោះក៏ហូរចូលទៅក្នុងបឹងធំៗ (បឹងធំ បឹងតូច) តាមរយៈទន្លេសាប។ ដូច្នេះបឹងទន្លេសាបជានីយតករ (Régulateur) មួយយ៉ាងសំខាន់ ទប់ទល់កុំអោយមានទឹកជំនន់ក្នុងរដូវវស្សា។
តាមការសិក្សារបស់អ្នកភូមិសាស្រ្ដ បឹងទន្លេសាបជាស្នាមនៃឈូងសមុទ្រមួយបិទជិតដីល្បាប់ ដែលទន្លេមេគង្គនាំមកលប់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ បឹង នេះមានប្រវែងសរុប ១៦០.គ.ម. (បឹងធំ បឹងតូច +វាលភក់) ហើយមានទទឹងអតិបរមា ៣៥គ.ម.។ នៅរដូវសំរក (មិនា មេសា) ទំហំផ្ទៃទឹកមានប្រមាណ ៣.០០០ គ.ម២។ នៅរដូវទឹកឡើងខែកក្កដា នៅពេលដែលទឹកទន្លេមេគង្គហូរចូល កំពស់ទឹកឡើងពី ២ ដល់ ១៤ ម. ទឹកហៀរចេញពន្លិច តំបន់ជិតខាងរហូតដល់ ២០ រឺ ៣០គ.ម. ។ នៅខែតុលា វិច្ឆិកា ទឹកហូរចេញពីបឹងទន្លេសាបចូលទៅក្នុងទន្លេមេគង្គវិញ គឺក្នុងអោកាសនោះហើយ ដែលប្រជារាស្រ្ដខ្មែរនាំគ្នាប្រារព្ធធ្វើពិធីបុណ្យអុំទូក សំពះព្រះខែ លយប្រទីប។
គួរគាត់សំគាល់ថា បឹងទន្លេសាបជាកន្លែងដែលមានត្រីច្រើនជាងគេក្នុងពិភពលោក បើគិតតាមសមាមាត្រនៃទំហំបឹងនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត នៅប្រទេសខ្មែរយើងភ្លៀងធ្លាក់ទៀងទាត់ជាងនៅប្រទេសវៀតណាមខាងជើង ហេតុដូច្នេះហើយបានជាទឹកជំនន់នៅទន្លេមេគង្គមានភាព មិនសូវមានភាពសាហាវដូចនៅទន្លេក្រហមទេ។ គេមិនបាច់ធ្វើទំនប់ហើយដើម្បីពង្រីកយកដីដាំដំនាំ គេគ្រាន់តែបង្ហូរទឹកចេញពីកន្លែង ណាដែលលិចទឹក និងបញ្ចូលទឹកទៅក្នុងដីត្រង់ណាដែលពុំសូវមានទឹកដោយការជីកប្រលាយ។ នេះជាពិធីដែលអ្នកស្រុកអាណាចក្រភ្នំ ធ្លាប់បានអនុវត្ដក្នុងការប្រកបរបរកសិកម្មរបស់ខ្លួនជាយូរណាស់មកហើយ។
សរុបជារួមមកយើងឃើញថាប្រទេសកម្ពុជាយើងមានសណ្ឋានដី និងទីតាំងដែលគួរឲ្យចង់រស់នៅ។ តើអ្នកមានមោទនភាពទេ ដែលបានកើតមកលើទឹកដីខ្មែរដែលជាទឹកដីសុវណ្ណភូមិ?
សង្ខេបទីតាំងភូមិសាស្ត្រប្រទេសកម្ពុជា
By Nam Leng
The terms “nation” and “state” have specific meanings in political science. A Nation is a group of people (a population) with a historic sense of self (cohesiveness, shared history and culture, sometimes a common language). A State is the government structures of a nation. While it seems logical that nations would lead to states, in fact, states (government structures) usually create nations around them.
Nations - Generally, but not always, nations share elements like a Territory (Ex. Israel), a Population (multinational?), Independence (governs itself as a sovereign entity, receives diplomatic recognition) and a Government.
Stages in Building a Nation – Generally, to be a nation, it must first have (build):
1. Identity – The population must come to think of themselves first as citizens of the nation.
2. Legitimacy – Government must gain the respect and willing obedience from the population,
who believe that the government rule is rightful.
3. Penetration – This means that the government cannot just have some portion of the
population; rather it must have the support of substantially all of the population’s belief.
4. Participation – Through slow steps, the people as population as it becomes more educated
must have a say in how the government runs.
5. Distribution – The idea of “who gets what” is the business of politics in nation building and
is never fully settled. (NOTE: All governments tend to grow!)
is never fully settled. (NOTE: All governments tend to grow!)
States (Government): A device to protect natural rights and property. Ideally, a government will provide for the lives, stability, and economic and social well-being of its citizens. John Locke Governments make Public Policy, both tangible (expense) and symbolic (less expense)
A Government must ensure:
(1) National Survival: its sovereignty.
(2) Stability: that is, a system for the orderly transfer of power. Stability in terms of domestic peace is preserved by delivering justice, preserving law and order, and protecting property. There must be education and other infrastructure, jobs, and health care for citizens.
(3) Economic and Social Well-being decisions depend on how the state answers two questions:
Unitary System – Power centralized in the national capital (Ex. Cambodia).
Federal System - Balance of power between national and sub governments (Ex. USA).
Two major questions are:
How much of the economy should the state own or supervise?
How much of the nation’s wealth should be redistributed to help poorer sectors of the society?
States can be classified based on how a society chooses to answer these questions as follows:
High
Statist Socialist Ex. Statist: government owns property 
(Venezuela) (Cuba) but not provide welfare benefits
State Ownership 
Laissez faire Welfare State
(USA, Swiss) (Sweden, Denmark)
Low High
Welfare benefits
Q: Should the State be the agent for Modernization or should that be left to free enterprise?
Chapter 4 – States
By Nam Leng
Subscribe to:
Posts (Atom)
Posts
